Wystawy

Stres to termin wpisany w życiorys prawie każdego człowieka, bez względu na wiek, wykonywany zawód czy zajmowane stanowisko. Zawód nauczyciela, wymagający ciągłych kontaktów interpersonalnych z uczniami, rodzicami, współpracownikami i przełożonymi, dużego zaangażowania, wrażliwości, odpowiedzialności oraz pokonywania coraz wyżej stawianej poprzeczki dotyczącej kompetencji, jest sporym obciążeniem psychicznym dla wielu pracowników oświaty. W ciągle zmieniających się realiach placówek oświatowych, niejednokrotnie zapomina się właśnie o nauczycielach, którzy – podobnie jak ich podopieczni – często czują się osamotnieni i zagubieni w konfrontacji ze współczesną, trudną rzeczywistością szkolną. Niski prestiż oraz zarobki, niepokojące zachowania uczniów, brak współpracy z rodzicami, warunki pracy, stosunki w zespole nauczycielskim a także wadliwy sposób zarządzania - to tylko niektóre czynniki uniemożliwiające nauczycielom należyte wywiązywanie się ze swoich obowiązków. Dlatego też pracownicy Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku postanowili wyjść naprzeciw oczekiwaniom kadry pedagogicznej i specjalnie z myślą o niej zorganizowali kolejną, już V sesję metodyczną, która odbyła się pod patronatem Marszałka Województwa Pomorskiego Jana Kozłowskiego. Sesja zatytułowana Nauczycielu! – nie musisz być sam. Formy wsparcia nauczyciela w pracy pedagogicznej zgromadziła ponad 150 nauczycieli, pedagogów i psychologów szkolnych oraz działaczy oświatowych. Do współpracy w przygotowaniu sesji zaprosiliśmy przedstawicieli instytucji, które szczególnie dużo uwagi i zainteresowania poświęcają problematyce zawodu nauczyciela. Byli wśród nich wykładowcy Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Sopocie (współorganizatora sesji) i Uniwersytetu Gdańskiego, specjaliści z poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz przedstawiciele Sekcji Krajowej Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”. Celem naszym było zwrócenie uwagi środowiska oświatowego na realnie istniejące możliwości wsparcia działań w zakresie pracy dydaktycznej i wychowawczej, zwłaszcza w obliczu trudności i zagrożeń towarzyszących niezwykle odpowiedzialnej misji pedagoga.

Spotkanie rozpoczęła dyrektor Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Gdańsku pani Małgorzata Kłos. Witając przybyłych uczestników, wyraziła zadowolenie, że podjęty temat wzbudził tak duże zainteresowanie oraz nadzieję, że zaproszeni goście wskażą formy i metody a także miejsca, w których każdy nauczyciel mający wątpliwości „Czy niepokojące objawy to już początek wypalenia zawodowego ?” – znajdzie zrozumienie i fachową pomoc.

Prof. dr hab. Maria Mendel, wykładowca akademicki Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Gdańskiego, która rozpoczęła rozważania teoretyczne, główny nacisk skierowała na bardzo ważny element dotyczący form współpracy szkoły, domu i środowiska lokalnego. Wspólna odpowiedzialność i efektywne działania przyniosą pozytywne rezultaty tylko wtedy, gdy wspólny będzie cel działań w zakresach przekazywania wiedzy, wychowania, komunikacji i wypełniania powierzonych ról. Budowanie partnerstwa między tak bardzo różnymi grupami (nauczyciele – uczniowie - rodzice) wymaga wysokich kompetencji, ogromnego zaangażowania, samodyscypliny i konsekwencji w działaniu. Od 1999 roku realizowany jest program budowania partnerstwa: rodzina-szkoła-dom, który przy wsparciu ze strony Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, powstał pod redakcją dr Marii Mendel. Pozytywnie zaopiniowany przez Radę Konsultacyjną MEN skierowany został do realizacji i w wielu przypadkach pomógł nauczycielom w rozwiązywaniu kryzysowych sytuacji.

Dr Marlena Kossakowska, wykładowca ze Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Sopocie, kontynuując temat, skupiła się na głównych predyspozycjach, jakie powinien posiadać kandydat do zawodu nauczycielskiego. Według autorki obok zasobów osobowościowych takich jak zrozumiałość, zaradność czy sensowność, nauczyciel musi wykazać się zaangażowaniem, poczuciem kontroli, które sprawia, że może mieć wpływ na przebieg wydarzeń życiowych i na otoczenie. Powinien także posiadać umiejętność przyjmowania nowych wydarzeń, nawet trudnych, jako wartych stawienia im czoła i mogących stać się źródłem osobowego rozwoju. Bardzo pomocny jest optymistyczny sposób podejścia do życia i zawsze przydatne poczucie humoru. Drugą grupę zasobów osobowościowych nauczyciela autorka określiła jako „zasoby specyficzne”. Wymieniła tu umiejętność konfrontacji z trudnościami zawodowymi czyli zdolność wypracowania strategii zaradczych nastawioną na rozwiązywanie problemów, twórczość w pracy prowadzącą do rozwoju kompetencji zawodowych poprzez doświadczenie, przeżywanie oraz uczestniczenie w różnego typu zajęciach warsztatowych. Bardzo specyficzną i indywidualną sprawą jest traktowanie zawodu nauczycielskiego jako pasji, czerpanie radości z odkrywania, edukowania, z kontaktów z dziećmi. Nie bez znaczenia jest także wsparcie społeczne od rodziny, przyjaciół, współpracowników, dyrekcji, rodziców, psychologów i pedagogów szkolnych. Bez życzliwego stosunku bliskich, bez zrozumienia i wsparcia niejedna iskra aktywności zgaśnie zanim przemieni się w płomień.

Szalone tempo, presja otoczenia oraz intensywność życia w dzisiejszych czasach powodują, że nauczyciele zaczynają być zagubieni w tym nieustannym pędzie. Z pomocą w sytuacjach stresowych przychodzą poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Pan Dariusz Okrzesik, dyrektor PPP w Sopocie, przedstawił propozycje swojej placówki - różne formy usług diagnostycznych, profilaktycznych oraz terapeutycznych, skierowanych nie tylko do dzieci i młodzieży, ale także do rodziców i nauczycieli. Dla tych ostatnich prowadzone są konsultacje indywidualne, oferowana jest pomoc w rozwiązywaniu problemów psychologicznych i wychowawczych, działają „grupy wsparcia” dla pedagogów szkolnych, prowadzone są warsztaty tematyczne dla nauczycieli i Rad Pedagogicznych. Prowadzone są również punkty konsultacyjne dla nauczycieli pracujących z uczniami o szczególnych potrzebach edukacyjnych.

"Podobno na końcu tęczy można znaleźć skarb" - takie motto patronuje działaniom PPP TĘCZA w Gdańsku-Oliwie. Dyrektor placówki pan Bartosz M. Radtke bez trudu przekonał uczestników sesji, że każdy może odkryć skarb stosując wiedzę i doświadczenie przekazywane przez wykwalifikowaną kadrę swojej poradni. Umiejętność wykorzystywania różnych narzędzi wspierających pracę wychowawczą, skuteczne metody i techniki nauczania, niwelowanie zakłóceń w porozumiewaniu się z uczniami, zapoznanie nauczycieli z przyczynami agresywnych zachowań uczniów a także efektywne sposoby kontaktu z rodzicami, to tylko niektóre z tematów realizowanych przez poradnię. Celem placówki jest realizacja rzeczywistych potrzeb nauczycieli, rodziców i uczniów, począwszy od diagnozy poprzez konsultacje, poradnictwo aż do terapii w razie konieczności.

„Zero tolerancji wobec przemocy w szkole” to zasada, której konsekwentne wprowadzenie i przestrzeganie może zahamować lub wręcz wyeliminować negatywne zjawiska przemocy nie tylko między uczniami, ale także wobec nauczycieli. Niestety, nie zawsze nawet aktywne działania pozwalają uniknąć sytuacji stresowych, o których nauczyciele mówią niechętnie. O działającym od dwóch lat telefonie zaufania mówiła pani Barbara Markiewicz, wieloletni nauczyciel, sekretarz Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”. Telefon jest do dyspozycji wszystkich pracowników oświaty, którzy spotykają się w pracy z agresją lub przemocą uczniów, mają problemy wykraczające poza możliwości samodzielnego ich rozwiązania. Mogą zgłosić się po fachową pomoc psychologa, pedagoga i prawnika przy gwarantowanym zachowaniu dyskrecji. Przekazane materiały informacyjne wskazywały również miejsca, gdzie można szukać pomocy w przypadku doświadczania mobbingu w miejscu pracy. Pan Wojciech Książek - przewodniczący Sekcji, przedstawił aktualne działania prowadzone przez Sekcję w celu wyeliminowania czynników stresujących nauczycieli i pedagogów. Są to między innymi inicjatywy mające na celu zmniejszenie liczebności uczniów w klasach, apel o ograniczenie nadmiernej biurokracji w szkołach oraz podjęcie stanowiska w sprawie klimatu wychowawczego w szkołach.

Prezentacja pani Zdzisławy Woźniak-Lipińskiej o wspierającej roli Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej ma swoją podstawę w statucie. Biblioteka, poprzez realizację powierzonych jej zadań, od 61 lat towarzyszy nauczycielom i studentom, starając się zaspokoić ich potrzeby czytelnicze i informacyjne. Uczestnicząc w procesie kształcenia, dokształcania i doskonalenia nauczycieli, biblioteka tworzy warsztat pracy kadry pedagogicznej. Obok gromadzenia, opracowywania i udostępniania zbiorów pracownicy biblioteki prowadzą działalność informacyjno-bibliograficzną, inspirują i promują działalność czytelniczą i medialną, wspierają nauczycieli w realizacji zadań dydaktycznych, prowadzą działalność oświatową i kulturalną oraz popularyzują szeroko rozumianą problematykę oświatową podczas cyklicznych spotkań.

Spotkanie zakończyła pani Monika Kończyk, członek Sekcji Krajowej Oświaty i Wychowania NSZZ "Solidarność", która zaprezentowała aktualne dane dotyczące udziału Polski w Europejskim Projekcie "Stres wśród nauczycieli". Głównym celem tego projektu jest pogłębienie wiedzy oraz wymiana informacji i sprawdzonych doświadczeń dotyczących stresu związanego z pracą nauczyciela. Nakreślona została aktualna sytuacja prawna wynikająca z przepisów zawartych w Kodeksie Pracy, Karcie Nauczyciela oraz europejskich porozumieniach dot. stresu, mobbingu i ochrony zdrowia nauczycieli. Wyniki międzynarodowej ankiety, przedstawione przez prelegentkę, nie były optymistyczne - nie tylko w Polsce stres jest drugim najczęściej podawanym problemem zdrowotnym związanym z wykonywaną pracą. "Światłem w tunelu" jest podjęcie tego ważnego tematu na arenie międzynarodowej. Zanim jednak doczekamy się konkretnych efektów, musimy spróbować zaprzyjaźnić się ze swoim stresem-potworem i spróbować uczynić go naszym sprzymierzeńcem. Trudne? Pewnie, że tak! Ale warto podjąć takie wyzwanie, bo często się udaje. Powodzenia!

Halina Menegon-Kozel
Zdzisława Woźniak-Lipińska

Program sesji

Fotografie

webmaster layout: Szablonownia

"Nauczycielu! nie musisz być sam. Formy wsparcia nauczyciela w pracy pedagogicznej"

"Nauczycielu! nie musisz być sam.
Formy wsparcia nauczyciela w pracy pedagogicznej"